مناقشه اسرائیل و ایران: پرسش و پاسخ با کارشناسان رند
هفته گذشته اسرائیل به برنامه هستهای و داراییهای نظامی ایران و حملات موشکی تلافیجویانه ایران، نشاندهنده تشدید قابل توجه تنشهای دیرینه بین دو کشور است. در حالی که عملیاتهای پنهانی و درگیریهای نیابتی بخش عمدهای از رقابت آنها را در سالهای اخیر تعریف کرده است، این حمله نظامی آشکار، نشاندهنده تغییر چشمگیر در ماهیت رویارویی آنهاست. این حمله، سوالات فوری در مورد انگیزههای پشت اقدامات اسرائیل، تلافیجویی ایران و پیامدهای گستردهتر آن برای ثبات منطقهای و جهانی مطرح میکند.
برای بررسی این مسائل، کارشناسان RAND بینشهایی در مورد ابعاد استراتژیک، دیپلماتیک و اقتصادی این بحران در حال وقوع ارائه میدهند. از خطرات تشدید بیشتر اوضاع گرفته تا تأثیر آن بر سیاست خارجی ایالات متحده و بازارهای جهانی انرژی، تحلیل آنها پیچیدگیهای این لحظه مهم در ژئوپلیتیک خاورمیانه را روشن میکند.
این خشونت نشاندهندهی فاصلهی چشمگیری از جنگ پنهان و طولانیمدت ایران و اسرائیل است. چرا این اتفاق اکنون رخ میدهد؟
هدر ویلیامز، نویسندهی این مقاله، در مقالهای مینویسد: اسرائیل در تلاش است تا از موفقیتهای خود علیه حزبالله و حماس و سقوط اسد در سوریه برای وارد کردن ضربهای جدی به ایران استفاده کند. به نظر میرسد اسرائیل بیش از آنکه صرفاً برنامهی هستهای ایران را به عقب براند، متعهد به وارد کردن خسارات تنبیهی است که به تواناییهای نظامی و عزم سیاسی رژیم اسلامی آسیب دائمی وارد میکند.
رافائل اس. کوهن به عبارت ساده، اسرائیل معتقد بود که تقریباً زمان کافی برای متوقف کردن بمب ایران ندارد و زمان مناسب برای یک حمله پیشگیرانه است. در دنیای پس از هفتم اکتبر، اسرائیل معتقد است که بمب ایران خطری وجودی برای امنیت اسرائیل است. به لطف جنگ در غزه و لبنان، اسرائیل ضربات قابل توجهی به شبکه نیابتی ایران، به ویژه حزب الله، وارد کرده است. علاوه بر این، در ماه اکتبر، اسرائیل پیش از این بخشی از پدافند هوایی ایران را از بین برده بود.
کارن ام. سودکمپ از زمان حمله حماس در اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل در انجام عملیات نظامی علیه دشمنان خود خویشتنداری کمتری نشان داده است. عملیات در غزه، عملیات علیه حزبالله لبنان و حوثیهای یمن، و گسترش نفوذ اسرائیل در سوریه، همراه با ترور مقامات نظامی ایرانی مسئول فعالیتهای پنهانی، رویکرد جسورانه تلآویو را نشان میدهد. حملات غیرمتعارف از سوی این بازیگران، با پشتیبانی نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از نظر تاریخی قویترین گزینههای پاسخ ایران بودهاند.
میشل گریزه با کمرنگ شدن چشمانداز توافق هستهای با ایران که از طریق مذاکره با آمریکا حاصل شده، تصمیمگیرندگان اسرائیلی ممکن است فرصت را رو به پایان دانسته و اقدام نظامی علیه ایران را تنها گزینه مناسب روی میز برای جلوگیری از دستیابی ایران به توانایی تولید سلاح هستهای تلقی کرده باشند.
مرضیه جامبرتونی این تشدید تنشها نشان دهنده همگرایی چندین عامل است: رسیدن برنامه هستهای ایران به آستانههای خطرناک (غنیسازی اورانیوم ۶۰ درصد)، ارزیابی اسرائیل مبنی بر اینکه گزینههای دیپلماتیک به پایان رسیدهاند، و پنجره استراتژیکی که توسط دولت ضعیف حزبالله پس از ترور حسن نصرالله ایجاد شده است. تصمیم اسرائیل برای حمله مستقیم به جای حمله از طریق نیروهای نیابتی، نشان دهنده تغییر اساسی از جنگ در سایه به رویارویی آشکار است.
تصمیم اسرائیل برای حمله مستقیم به جای حمله از طریق نیروهای نیابتی، نشاندهنده تغییر اساسی از جنگ در سایه به رویارویی آشکار است.
چه راههای بالقوهای برای واکنش به این موضوع برای ایران باز است؟
ویلیامز: هر دو طرف میتوانند به حملات موشکی که زیرساختها را نابود میکند و تلفات انسانی به بار میآورد، ادامه دهند، اما این مرحله از درگیری احتمالاً فقط چند روز تا چند هفته طول خواهد کشید. خطر بالقوه بیشتر برای درگیری منطقهای این است که این حملات، عزم ایران را برای توسعه سلاحهای هستهای جزمتر کند و میتواند به یک خاورمیانه هستهای منجر شود.
کوهن: ایران هنوز چند گزینه پیش رو دارد. در حالی که نیروهای نیابتیاش به شدت آسیب دیدهاند، ایران هنوز میتواند تا حدودی از این گروهها استفاده کند. مهمتر از آن، ایران زرادخانه عظیمی از هزاران موشک دارد که میتوانند اسرائیل را هدف قرار دهند. در نهایت، ایران ابزارهای نامتقارنی نیز در اختیار دارد – سایبری، خرابکاری، تروریسم و موارد مشابه.
سودکمپ از زمان شروع حملات، به طور فزایندهای احتمال دارد که علی خامنهای، رهبر ایران و نهادهای دفاعی، حملات اسرائیل را تهدیدی وجودی برای بقای رژیم بدانند. پاسخ متعارف تهران به هدف قرار دادن ارتش اسرائیل محدود بوده و خسارات محدودی وارد کرده است . با این حال، با در نظر گرفتن تهدید وجودی، تهران احتمالاً پاسخهای کمتری را اعمال خواهد کرد، به خصوص با ادامه حملات طولانیتر.
گریزه: مقیاس و دامنه حملات در بحران فعلی، همانطور که از افزایش تلفات غیرنظامیان در هر دو کشور مشهود است، نشاندهنده تشدید قابل توجه تنشها است و ایران احتمالاً به جای تلاش برای یافتن راه حل دیپلماتیک، به تشدید واکنش نظامی خود در روزها و هفتههای آینده ادامه خواهد داد.
جیامبرتونی: واکنش فوری ایران نشاندهنده قابلیتهای موشکی متعارف آن است، اما استراتژی گستردهتر آن احتمالاً بر فعالسازی نیابتی تأکید خواهد داشت. مشارکت نیروهای حوثی از قبل نشانگر این رویکرد است. با توجه به تعهدات ایدئولوژیک در هر دو طرف و مسیرهای محدود برای کاهش تنش آبرومندانه، خطرات تشدید تنش همچنان بالا است.
ایالات متحده برای محافظت از پرسنل و داراییهای نظامی خود در منطقه چه باید بکند؟ واشنگتن چگونه میتواند ضمن مدیریت رقابت استراتژیک با چین و روسیه، از درگیری رو به گسترش خاورمیانه عبور کند؟
ویلیامز تهدید علیه پرسنل آمریکایی در منطقه واقعی است. در مورد درگیریهای گستردهتر در خاورمیانه، موفقیتهای نظامی اسرائیل علیه ایران احتمالاً این تهدید را در کوتاهمدت کاهش و در درازمدت افزایش میدهد. از یک سو، این میتواند به واشنگتن فضایی برای تمرکز بر نیازهای امنیتی فوریتر در سایر عرصهها بدهد، اما همچنین میتواند شرایطی را برای درگیری آینده در خاورمیانه ایجاد کند که ایالات متحده را در مواقعی که میخواهد در جای دیگری متمرکز شود، درگیر کند.
کوهن از منظر رقابت با روسیه و چین، بهترین گزینه برای ایالات متحده این است که اجازه دهد اسرائیل به حملات خود به ایران ادامه دهد. گذشته از همه اینها، ایران متحد روسیه است و به طور فزایندهای با چین همسو است، بنابراین تضعیف ایران به طور دوفاکتو به منافع دو قدرت دیگر آسیب میرساند.
سودکمپ ایالات متحده پیش از حمله اسرائیل، پرسنل غیرضروری خود را از بحرین، عراق، کویت و امارات متحده عربی خارج کرد – کشورهایی که در صورت تصمیم تهران برای گنجاندن اهداف آمریکایی در پاسخ خود، ممکن است مورد حملات اولیه علیه پرسنل آمریکایی قرار گیرند. داراییهای دریایی ایالات متحده نیز به عنوان نیروهای دفاعی به سمت خاورمیانه در حال حرکت هستند.
گریزه در طول آخر هفته، چین و روسیه هر دو تلاش کردند خود را به عنوان دلالان قدرت بالقوهای که میتوانند نقش سازندهای در میانجیگری در منازعه در حال وقوع ایفا کنند، به تصویر بکشند. این امر تأکید میکند که هدایت تنشها در خاورمیانه بخشی جداییناپذیر از تلاشهای گستردهتر ایالات متحده برای مدیریت مؤثر رقابت استراتژیک خود با چین و روسیه است.
این حادثه چه تاثیری بر سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه خواهد داشت؟
ویلیامز ایالات متحده عموماً در مورد ایران واکنش نشان میدهد و پاسخ ایران میتواند الزامات خاصی را برای سیاست خارجی ایالات متحده ایجاد کند. ابتکارات اسرائیل علیه حزبالله و ایران فرصتی برای برتری پایدار در برابر به اصطلاح محور مقاومت ایجاد کرده است و به نفع ایالات متحده خواهد بود که سعی کند دستاوردهای عملیاتی را به موفقیتهای استراتژیک بلندمدت تبدیل کند.
کوهن ایالات متحده در اینجا ناظر بیطرفی نیست و نباید باشد. حتی اگر حمایت تاریخی ایالات متحده از اسرائیل را برای لحظهای کنار بگذاریم، این رژیم ایران دهههاست که به طور فعال آمریکاییها را میکشد. این باید دلیل کافی باشد که چرا ایالات متحده نباید بخواهد این رژیم ایران سلاح هستهای داشته باشد، و همچنین نباید از دیدن تضعیف قابلیتهای نظامی ایران ناراحت باشد.
واشنگتن باید بین اولویتهای متضاد تعادل برقرار کند – جلوگیری از شتاب گرفتن تهران به سمت توانایی سلاحهای هستهای و در عین حال دور نگه داشتن ایالات متحده از درگیری دیگری در خاورمیانه. این بحران، دشواری مداوم در سیاست خارجی ایالات متحده در دو دهه گذشته را برجسته میکند: الزامات امنیتی در خاورمیانه نیازمند توجه هستند، حتی اگر واشنگتن بخواهد منابع را به سمت سایر عرصهها تغییر جهت دهد.
پیامدهای منطقهای این حمله چیست؟
کوهن این حمله میتواند صفحه شطرنج خاورمیانه را از نو بسازد. اگر اسرائیل در خنثیسازی برنامه هستهای ایران موفق شود و اگر این امر به نوبه خود رژیم ایران را بیثبات کند، میتواند موازنه قدرت در منطقه را تغییر دهد. اما همانطور که ایالات متحده آموخته است، تغییر رژیم در خاورمیانه یک امر بسیار پرمخاطره است، بنابراین هیچ تضمینی برای نتیجه مثبت وجود ندارد.
جیامبرتونی ناتوانی نیروهای نیابتی ضعیفشده ایران در جلوگیری از اقدامات اسرائیل، آسیبپذیریهای استراتژیک را آشکار میکند. ایران ممکن است تلاشهای خود را برای بازسازی قابلیتهای نیابتی تسریع کند. با این حال، تبادل مستقیم سلاحهای متعارف ممکن است نشاندهنده این باشد که ایران به این نتیجه رسیده است که جنگ نیابتی به تنهایی نمیتواند تهدیدات وجودی علیه منافع ملی اصلی را برطرف کند و به طور بالقوه معماری امنیت منطقهای را تغییر شکل دهد.
اگر اسرائیل در خنثی کردن برنامه هستهای ایران موفق شود و اگر این امر رژیم ایران را بیثبات کند، میتواند موازنه قدرت منطقهای را تغییر دهد.
پیامدهای اقتصادی احتمالی چیست؟
هاوارد جی. شاتز قیمت نفت با شروع اقدام اسرائیل علیه ایران افزایش یافت، که نشان میدهد بازارهای نفت شاهد افزایش ریسک هستند، اما برای رسیدن به قضاوت قطعی در مورد پیامدهای اقتصادی جهانی خیلی زود است. برای قضاوت بهتر در مورد پیامدهای اقتصادی جهانی، دو عامل خاص وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند: اول، اینکه آیا ایران به زیرساختهای نفتی کشورهای عربی خلیج فارس حمله میکند یا خیر، و دوم، اینکه آیا عبور از تنگه هرمز مسدود میشود یا خیر. اگر هر دو یا یکی از این دو اتفاق بیفتد، احتمالاً قیمت انرژی بسیار بیشتر افزایش مییابد و خطر رکود جهانی را افزایش میدهد. اگر هیچکدام اتفاق نیفتد، ریسک افزایش مییابد، اما افزایش قیمت انرژی ملایمتری وجود خواهد داشت که احتمالاً جهان میتواند خود را با آن وفق دهد، هرچند با کاهش اندکی در رشد اقتصادی.
پیامدهای بلندمدت برای جاهطلبیهای هستهای ایران چیست؟
ویلیامز اینکه اسرائیل چقدر توانایی ایران برای توسعه سلاحهای هستهای را به عقب برگردانده است، تا حد زیادی به میزان خسارتی که به سایتهای زیرزمینی مستحکم ایران وارد کرده است، بستگی دارد. اغلب در بحثها در مورد قابلیتهای هستهای ایران، تفاوت بین غنیسازی اورانیوم و ساخت بمب هستهای از قلم میافتد. ایران تنها چند هفته برای غنیسازی اورانیوم تا سطح تسلیحاتی نیاز داشت؛ با این حال، جامعه اطلاعاتی ایالات متحده دهههاست که ارزیابی کرده است که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست و همچنان برای انجام این کار نیاز به انجام تحقیقات تسلیحاتی دارد. هیچ مدرکی مبنی بر اینکه ایران در آستانه سلاحهای هستهای بوده است، وجود ندارد و جامعه اطلاعاتی ارزیابی کرده است که ایران در حال حاضر فعالیتهای کلیدی توسعه سلاحهای هستهای را انجام نمیدهد. ما باید فرض کنیم که ایران اکنون احتمالاً از این تصمیم خود صرف نظر کرده و به طور فعال به دنبال بمب هستهای است.
کوهن: احتمالاً در حال حاضر برای اظهار نظر خیلی زود است. در نهایت، هر حملهای به خودی خود فقط برنامه هستهای ایران را به تأخیر میاندازد – نه اینکه برای همیشه متوقف کند. با این حال، فکر میکنم مهم است که این حملات را در برابر یک واقعیت غیرواقعی قضاوت کنیم – اگر جهان به ایران اجازه میداد بمب داشته باشد چه اتفاقی میافتاد – و فکر میکنم این یک احتمال واقعی است که این امر باعث ایجاد یک آبشار هستهای از طریق تعدادی دیگر از بازیگران در منطقه شود. بنابراین، به طور کلی، فکر میکنم این حملات احتمالاً برای تلاشهای ضد تکثیر مثبت هستند.
گریزه: احتمالاً حملات اسرائیل و تشدید درگیری، ایران را تشویق میکند تا برای دستیابی به توانایی سلاحهای هستهای تلاش بیشتری کند. تأسیسات کلیدی هستهای ایران تخریب شده و دانشمندان هستهای ایران هدف قرار گرفتهاند، اما نابودی سایتهای هستهای زیرزمینی آن برای اسرائیل دشوارتر خواهد بود و ایران هنوز تخصص هستهای قابل توجهی دارد.
جولیا مسترسون ، ایران به عنوان یک کشور در آستانه هستهای شدن، دهههاست که یک برنامه هستهای غیرنظامی پیشرفته را حفظ کرده است، اما از نظر تاریخی جاهطلبیهای هستهای خود را تعدیل کرده است تا از واکنشهای بینالمللی جلوگیری کند و از مزایای اقتصادی بهرهمند شود. حملات اسرائیل علیه ایران میتواند محاسبات استراتژیک آن را تغییر دهد و آن را به سمت دنبال کردن سلاحهای هستهای علیرغم خطرات مرتبط سوق دهد، یا حداقل، در حالی که رهبری ایران در حال ارزیابی گامهای بعدی خود است، تعهدات خود را نسبت به رژیم عدم اشاعه مورد بازنگری قرار دهد. تصور اینکه ایران در این مدت با محدودیتهای اضافی بر برنامه هستهای خود موافقت کند، دشوار است.
